Πόνος στον ώμο: Αντιμετώπιση με Ωτοβελονισμό – Ωτικό Acupressure

Εισαγωγή: Η υψηλή συχνότητα των τραυματισμών του άνω άκρου και στον ώμο και ο αντίκτυπος τους στην ποιότητα ζωής καθιστούν τη διαχείριση τους μια σημαντική κλινική πρόκληση για κάθε πληθυσμιακή ομάδα. Στη συνέχεια θα αναλύσουμε το πώς ο Ωτοβελονισμός – Ωτικό Acupressure, μπορούν να βοηθήσουν σημαντικά στην αντιμετώπιση και στην ανακούφιση σε πόνο στον ώμο. Θα αναλύσουμε επίσης έρευνες από την σύγχρονη παγκόσμια βιβλιογραφία καθώς και κλινικά περιστατικά που καταδυκνείουν την αναποτελεσματικότητα του Ωτοβελονισμού – Ωτικό Acupressure, στην αντιμετώπιση και στην ανακούφιση σε πόνο στον ώμο.

Ο πληθυσμός ηλικίας 60 ετών και άνω προβλέπεται να φτάσει τα 2 δισεκατομμύρια (περίπου το 22% του παγκόσμιου πληθυσμού) έως το 2050, αυξάνοντας το φορτίο που επωμίζεται το σύστημα υγείας λόγω οξέων και χρόνιων παθήσεων που σχετίζονται με τραυματισμούς και την φυσιολογική φθορά του οργανισμού λόγω της ηλικίας. Ένα από τα πιο συχνά αίτια για την επίσκεψη ηλικιωμένων ασθενών στα εξωτερικά ιατρεία, είναι οι τραυματισμοί.

Τραυματισμοί στα άνω άκρα και στον ώμο που προκαλούν πόνο, συμβαίνουν συχνότερα με την αύξηση της ηλικίας, αν και συμβαίνουν και σε νεότερες ηλικίες είτε ως αποτέλεσμα εργατικών τραυματισμών, τροχαίων ατυχημάτων ή από σπορ επαφής (ιδιαίτερα σε ερασιτέχνες αθλητές).

Ο χρόνιος πόνος αντίθετα—που ορίζεται ως πόνος που επιμένει για περισσότερο από τρεις μήνες— είναι ιδιαίτερα συχνός στους ηλικιωμένους. Μελέτες στην Ευρώπη αναφέρουν ποσοστά που κυμαίνονται από 38% έως 60% σε άτομα άνω των 65 ετών.

Ορισμός: Ο πόνος στον ώμο αποτελεί ένα από τα συχνότερα μυοσκελετικά προβλήματα. Τρία στα δέκα άτομα θα βρεθούν αντιμέτωπα με το πρόβλημα αυτό κάποια στιγμή κατά τη διάρκεια της ζωής τους, ενώ το 50% των ασθενών που πρωτοεμφανίζουν πόνο στον ώμο, θα τον αντιμετωπίσουν για μια περίοδο άνω των 6 μηνών (θα μεταπέσει στο στάδιο της χρονιότητας).

Επιδημιολογία:

Ο πόνος στον ώμο έχει περιγραφεί ως η τρίτη συχνότερη μυοσκελετική πάθηση στην πρωτοβάθμια φροντίδα υγείας, μετά τον πόνο στη μέση (οσφυαλγία) και τον πόνο στο γόνατο. Η συχνότητά του είναι γενικά υψηλότερη στις γυναίκες, ενώ στους ηλικιωμένους ο πόνος στον ώμο μπορεί να επηρεάσει αρνητικά τη σωματική λειτουργικότητα και την ποιότητα ζωής που σχετίζεται με την υγεία. Αν και η φαρμακευτική αγωγή χρησιμοποιείται συχνά για την αντιμετώπιση του πόνου, η πολυφαρμακία —σε συνδυασμό με τις φυσιολογικές αλλαγές που σχετίζονται με την ηλικία— ενδέχεται να αυξήσει τον κίνδυνο ανεπιθύμητων ενεργειών από διάφορα συστήματα όπως το γαστρεντερικό και τα νεφρά, σε όλες τις ηλικιακές ομάδες, αλλά ιδιαίτερα στους ηλικιωμένους.

Τα αίτια του πόνου στον ώμο είναι ποικίλα.

Η άρθρωση του ώμου είναι στην πραγματικότητα ένα σύνολο αρθρώσεων, που συνδυάζεται με πολυάριθμους μύες και τένοντες, δημιουργώντας ένα πολύπλοκο σύστημα που λειτουργεί αρμονικά και δίνει στην άρθρωση την δυνατότητα εκτέλεσης των κινήσεων με το μεγαλύτερο εύρος στο ανθρώπινο σώμα.

Η ευρεία αυτή κίνηση δυστυχώς έχει και το κόστος της. Μπορεί να οδηγήσει σε «μηχανικά» προβλήματα με αποτέλεσμα τον πόνο, κάποιες φορές περιστασιακό και αυτοπεριοριζόμενο, άλλες σοβαρό ώστε να οδηγήσει στην αναζήτηση ιατρικής βοήθειας.

Η πιο συνηθισμένη αιτία πόνου στον ώμο είναι η φλεγμονή στα μαλακά μόρια και τους τένοντες (τενοντίτιδα) γύρω από την άρθρωση του ώμου που μπορεί να εκδηλωθεί μετά από ένα τραυματισμό ή μια συχνά επαναλαμβανόμενη κίνηση του ώμου.

Σε κάποια άτομα μπορεί να εμφανιστεί πόνος και απροειδοποίητα, χωρίς τραυματισμό ή και χωρίς υπερβολική καταπόνηση του ώμου.

Συμπερασματικά ο πόνος στον ώμο (ωμαλγία) είναι συχνό σύμπτωμα στην καθημέρα πράξη. Τα αίτιά του είναι πολυάριθμα. Η διάγνωσή τους γίνεται κυρίως με την σωστή κλινική εξέταση και με την βοήθεια των απεικονιστικών μεθόδων. Η θεραπεία τους εξαρτάται από το γενεσιουργό αίτιο.

Αίτια πόνου στον ώμο

1. Τραυματισμοί,
2. Αθλητικές κακώσεις,
3. Θλάσεις μυών,
4. Έξαρση αρθρίτιδας,
5. Ορογονοθυλακίτιδα (bursitis)
6. Σύνδρομο πρόσκρουσης μετά από κόπωση,
7. Σύνδρομο προστριβής,
8. Τενοντίτιδες – όπως του δικεφάλου βραχιονίου,
9. Κάκωση επιχείλιου χόνδρου,
10. Ασβεστοποιός τενοντίτιδα σε έξαρση,
11. Θυλακίτιδες.

Διάγνωση:

Η διάγνωση του είδους του πόνου στον ώμο, συνδυάζει την κλινική εξέταση με τη λήψη ενός καλού ιστορικού ενώ απεικονιστικές εξετάσεις όπως απλή ακτινογραφία, υπέρηχος ή μαγνητική τομογραφία θα επιβεβαιώσουν και θα συγκεκριμενοποιήσουν. Χρειάζεται να γίνεται από ειδικευμένο Ιατρό.

Αντιμετώπιση – Θεραπεία:

Η θεραπεία διακρίνεται σε συντηρητική ή χειρουργική ανάλογα με την σοβαρότητα και την χρονιότητα της πάθησης.

Η συντηρητική αντιμετώπιση συνίσταται συνήθως σε λήψη της κατάλληλης φαρμακευτικής αγωγής, φυσιοθεραπεία, εκπαίδευση του ασθενούς για τροποποίηση της δραστηριότητας του, ειδική άσκηση και φυσικά μπορεί να περιλαμβάνει την Ωτική Νευροαντανακλαστική Μέθοδο (ΩΝΜ) – ωτοβελονισμό – Ωτικό Acupressure.

Οι μη φαρμακευτικές προσεγγίσεις περιλαμβάνουν τον βελονισμό και ωτοβελονισμό, οι μηχανισμοί του οποίου για τη ρύθμιση του πόνου εμπλέκουν αλγαισθητικές (nociceptive), νευροενδοκρινικές και αυτόνομες διεργασίες. Ο ωτικός βελονισμός στοχεύει στη διέγερση συγκεκριμένων σημείων στο πτερύγιο του αυτιού, μέσω διαφόρων θεραπευτικών μεθόδων.

Η θεραπευτική απόκριση στη διέγερση του πτερυγίου του αυτιού συνδέεται με την πλούσια νεύρωσή του. Οι συνδέσεις του πτερυγίου με το κεντρικό νευρικό σύστημα —ιδίως μέσω των προσαγωγών οδών του πνευμονογαστρικού νεύρου— συμβάλλουν στην αυτόνομη ρύθμιση και σε μηχανισμούς που εμπλέκονται στην ιδιοδεκτική επεξεργασία. Αυτή η νευροανατομική οργάνωση επιτρέπει τη διέγερση των σημείων του ωτικού βελονισμού με τη χρήση διαφορετικών μεθόδων, όπως η μηχανική διέγερση, η ηλεκτρική διέγερση, η διέγερση μέσω φωτός ή η εφαρμογή πίεσης [9].

Μεταξύ αυτών των προσεγγίσεων, ο βελονισμός με λέιζερ (laser acupuncture) αξιοποιεί τη θεραπεία με λέιζερ χαμηλής ισχύος για τη ρύθμιση των σημείων βελονισμού μέσω φωτοβιοδιαμόρφωσης. Οι παράμετροι ακτινοβόλησης που χρησιμοποιούνται στα περοσσότερα πρωτόκολλα είναι στα 660 nm, 4 J ανά σημείο όπως αναφέρονται σε κλινικές μελέτες ωτοβελονισμού με λέιζερ για την αντιμετώπιση του πόνου.

Η ΩΝΜ ως μια μη επεμβατική προσέγγιση είναι ουσιαστικά χωρίς παρενέργειες και παρουσιάζει ένα ιδιαίτερα ευνοϊκό θεραπευτικό προφίλ για συγκεκριμένες πληθυσμιακές ομάδες, όπως οι ηλικιωμένοι, άτομα με προβλήματα υγείας που λαμβάνουν αντιπηκτικά ή έχουν υποβληθεί σε αντικατάσταση βαλβίδας της καρδιάς καθώς και τα άτομα που παρουσιάζουν αποστροφή προς τις βελόνες.

Επίσης ωτο-πιεσθεραπεία με σπόρους (auricular seed acupressure) παρέχει μη επεμβατική μηχανική διέγερση μέσω επαναλαμβανόμενης πίεσης που ασκείται σε σπόρους, οι οποίοι είναι στερεωμένοι πάνω σε επιλεγμένα σημεία του ωτός.

Σε ευρύτερο πλαίσιο, οι ερευνητές έχουν εξετάσει τον βελονισμό ως προς την αναλγητική του δράση στη θεραπεία του πόνου στον ώμο, τόσο σε οξείες όσο και σε χρόνιες καταστάσεις.

Παρουσίαση περιστατικού.

Γυναίκα 47 ετών προσήλθε με έντονο οξύ μετεγχειρητικό πόνο ένα μήνα μετά από επέμβαση στην περιοχή του ώμου.

Χαρακτηριστικά μου είπε ότι αν και είχε δοκιμάσει τα πάντα, είχε ένα μήνα να κοιμηθεί. Το σημείο του ώμου βρέθηκε ενεργό και ενεργοποιήθηκε με χρήση ηλεκτρικής διέγερσης. Η συχνότητα του μηχανήματος ήταν 15ΗΖ για 3 λεπτά. Ακολούθως τοποθετήθηκε επίθεμα με σπορίδιο Vaccaria.

Σε μια εβδομάδα που επανήλθε, μου ανέφερε ότι εκείνο το βράδυ που έγινε η θεραπεία, ήταν η πρώτη φορά μετά από 30 ημέρες που μπόρεσε να κοιμηθεί. Τα αποτελέσματα είναι άμεσα σε οξύ πόνο του ώμου.

Επίσης σημαντική είναι και η ακόλουθη έρευνα του 2026: Quadros G Jr, Lo Schiavo Arisawa EA, Soares LE. Thermographic outcomes of auricular laser acupuncture and auricular seed acupressure in older adults with chronic shoulder pain: an exploratory nonrandomized, nonconcurrent comparison. Lasers Med Sci. 2026 Oct 21;41(1):268. doi: 10.1007/s10103-026-05078-x. PMID: 42905344; PMCID: PMC13687162.

Στην μελέτη, σύμφωνα με τους συγγραφείς συμμετείχαν 20 ενήλικες, ηλικίας 60–90 ετών, οι οποίοι κατανεμήθηκαν —με βάση τη σειρά εισαγωγής τους δύο ομάδες: Η μία ομάδα που έλαβε ωτικό βελονισμό με λέιζερ (n = 10) και μία ομάδα που έλαβε ωτική πιεσοθεραπεία με σπόρους (n = 10). Οι συμμετέχοντες υποβλήθηκαν σε θεραπεία δύο φορές την εβδομάδα, για διάστημα πέντε εβδομάδων. Πραγματοποιήθηκαν αξιολογήσεις μέσω των κλιμάκων VAS, McGill και SF-36, καθώς και θερμογραφία, πριν από την πρώτη (A1) και την πέμπτη (A2) συνεδρία, καθώς και μετά τη δέκατη συνεδρία (A3). Τα δεδομένα αναλύθηκαν με τη χρήση γραμμικών μοντέλων μικτών επιδράσεων (linear mixed-effects models).

Χρειάζεται να αναφέρουμε ότι η υπέρυθρη θερμογραφία είναι μια απεικονιστική μέθοδος, που μέσω ειδικής κάμερας κα υπολογιστή, μπορεί να αποτυπώσει τη θερμική κατανομή σε επώδυνες μυοσκελετικές παθήσεις και ενδέχεται να λειτουργήσει συμπληρωματικά προς τις κλινικές μετρήσεις, καταγράφοντας τις τοπικές δερματικές αποκρίσεις στην παρέμβαση.

Οι συγγραφείς αναφέρουν στα αποτελέσματα της μελέτης ότι: Τα κλινικά αποτελέσματα βελτιώθηκαν με την πάροδο του χρόνου χωρίς ενδείξεις διαφορικών αλλαγών μεταξύ των παρεμβάσεων, δηλαδή και το λειζερ και το Ωτικό Acupressure, ήταν εξίσου σημαντικά στην βελτίωση των συμπτωμάτων των θεραπευόμενων. Η θερμογραφία έδειξε βελτίωση, γεγονός που δικαιολογεί περαιτέρω διερεύνηση των μεθόδων ως συμπληρωματιές μέθοδοι στην αντιμετώπιση παθήσεων του ώμου.

Συμπερασματικά:

Η Ωτική Νευροαντανακλαστική Μέθοδος (ΩΝΜ) με τη μορφή Ωτικού Acupressure ή ωτοθεραπεία με laser, παρουσιάζει όλα τα οφέλη και τις δράσεις του ωτοβελονισμού, αλλά μπορεί να γίνει και χωρίς τη χρήση βελόνας για όσους θεραπευόμενους θέλουν να την αποφύγουν ή έχουν αντένδειξη στην χρήση βελόνας όπως οι περιπτώσεις που προαναφέραμε (άτομα με προβλήματα υγείας που λαμβάνουν αντιπηκτικά ή έχουν υποβληθεί σε αντικατάσταση βαλβίδας της καρδιάς).

Με την εφαρμογή κατάλληλων θεραπευτικών μέσων και τεχνικών που επιλέγονται ανάλογα με την περίπτωση και τις ανάγκες του θεραπευόμενου επιτυγχάνονται τα καλύτερα αποτελέσματα. Τα μέσα αυτά μπορεί να είναι ηλεκτρικός ερεθισμός με μηχανήματα ηλεκτροδιέγερσης και laser. Επίσης χρησιμοποιούνται ειδικά φυτικά σπορίδια ή νανομαγνήτες, τεχνικές ωτομάλαξης, οπότε η μέθοδος ονομάζετε Ωτικό Acupressure. Όλα αυτά τα μέσα προκαλούν την απαραίτητη ενεργοποίηση των κατάλληλων σημείων στο αυτί.

Η μέθοδος ονομάζεται ωτοβελονισμός, όταν χρησιμοποιούνται βελόνες στα ειδικά σημεία στο αυτί.

Με την Ωτική Νευροαντανακλαστική Μέθοδο (ΩΝΜ) ο θεραπευόμενος είναι καλυμμένος θεραπευτικά στα μεσοδιαστήματα των συνεδριών. Έχει τη θεραπεία μαζί του εικοσιτέσσερις ώρες το εικοσιτετράωρο και επιτυγχάνεται η καλύτερη αντιμετώπιση των καταστάσεων που αντιμετωπίζει.

Δίνονται ειδικές οδηγίες για την ενεργοποίηση των σημείων στο αυτί, μέσω ελαφράς πίεσης από τον ίδιο τον ασθενή, κάθε 1,5-2 ώρες, για την βελτίωση της αποτελεσματικότητας της θεραπείας.

Περισσότερα για την Ωτική Νευροαντανακλαστική Μέθοδο – Ωτοβελονισμός – Ωτικό Acupressure και για τα σεμινάρια στα οποία διδάσκεται αναλυτικά η μέθοδος, μπορείτε να βρείτε στους παρακάτω συνδέσμους:

Σεμινάριο Ωτικής Νευροαντανακλαστικής Μεθόδου: https://tgatzounis.com/seminario-otikis-nevroantanaklastik/

Εισαγωγή στην Ωτική Νευροαντανακλαστική Μέθοδο – Ωτοβελονισμός – Ωτικό Acupressure – Αντιμετώπιση Οξέων καταστάσεων: https://tgatzounis.com/eisagogi-sti-ototherapeia-antimetopisi-oksewn-katastasewn/

Τα αποτελέσματα στην αντιμετώπιση οξέως πόνου του ώμου, μπορεί να παρουσιαστούν από την πρώτη ακόμα συνεδρία, με μια άμεση ανακούφιση από τον πόνο και τα άλλα συμπτώματα όπως η δυσκαμψία στην περιοχή. Σε χρόνιες καταστάσεις τα αποτελέσματα μπορεί να χρειαστούν αρκετές θεραπείες, όμως η ανακούφιση θα αυξάνεται σταδιακά στους περισσότερους ασθενείς.

Στο βιβλίο μου «Εισαγωγή στην Ωτική Νευροαντανακλαστική Μέθοδο – Ωτοβελονισμός – Ωτικό Acupressure: Αντιμετώπιση Οξέων Περιστατικών»

Αναφέρονται και πολλά άλλα περιστατικά και η αντιμετώπιση τους με ΩΝΜ όπως:

Οξύς πόνος στον ώμο και στον καρπό, κρίση αρτηριακής υπέρτασης, Αλλεργίες, οξείες φλεγμονές στο ανώτερο αναπνευστικό, καθώς και

Αντιμετώπιση stress – άγχους σε ενήλικες και παιδιά – μάλαξη αυτιού- Βελτίωση συγκέντρωσης – αθλητικής επίδοσης.

Μπορείτε να βρείτε περισσότερα για το βιβλίο στον παρακάτω σύνδεσμο:

https://tgatzounis.com/parousiash-bibliou-eisagwgh-ston-otovelonismo-antimetwpish-oksewn-peristatikwn/

Για κάθε απορία ή ερώτηση σας, είμαστε στη διάθεσή σας στο email μας: tgatzounis@windowslive.com και στο τηλέφωνο: 211-1832-736.

Copyright άρθρου©: Γκατζούνης Θεόδωρος

Το παρόν υλικό του άρθρου παρέχετε στους αναγνώστες για προσωπική χρήση και μελέτη.

Βιβλιογραφία:

1. Θεόδωρος Γκατζούνης. Εισαγωγή στην Ωτική Νευροαντανακλαστική Μέθοδο Ωτοβελονισμός – Ωτοθεραπεία – Αντιμετώπιση Οξέων περιστατικών. Αθήνα 2025
2. Quadros G Jr, Lo Schiavo Arisawa EA, Soares LE. Thermographic outcomes of auricular laser acupuncture and auricular seed acupressure in older adults with chronic shoulder pain: an exploratory nonrandomized, nonconcurrent comparison. Lasers Med Sci. 2026 Oct 21;41(1):268. doi: 10.1007/s10103-026-05078-x. PMID: 42905344; PMCID: PMC13687162.
3. Hou X, Xiong W, Lin X, Zhu Y, Yang R, Huang J, Chen Z, Ma H. Auricular acupuncture for shoulder pain: A protocol for systematic review and meta-analysis. Medicine (Baltimore). 2021 Apr 30;100(17):e25666. doi: 10.1097/MD.0000000000025666. PMID: 33907132; PMCID: PMC8084003.
4. Hajizadeh A, Hafezi R, Torabi F, Sari AA, Tajvar M (2025) Consequences of population aging on health systems: a conceptual framework for policy and practice. Ethiop J Health Sci 35(1):51–62. 10.4314/ejhs.v35i1.8 [DOI] [PMC free article] [PubMed] [Google Scholar]
5. Lucas J, van Doorn P, Hegedus E, Lewis J, van der Windt D (2022) A systematic review of the global prevalence and incidence of shoulder pain. BMC Musculoskelet Disord 23:1073. 10.1186/s12891-022-05973-8 [DOI] [PMC free article] [PubMed] [Google Scholar]
6. Lovato A, Postiglione M, Gagliardi G, Parmagnani M, Biral M, Ceccherelli F. Needle contact test in auricular acupuncture for shoulder pain and where effective auricular acupoints identified are positioned on the map: A controlled study. Eur J Transl Myol. 2023 Mar 15;33(1):11113. doi: 10.4081/ejtm.2023.11113. PMID: 36920326; PMCID: PMC10141739.
7. Davis DL, Almardawi R, Beamer BA, Ryan AS, Terrin ML (2023) Shoulder pain, health-related quality of life and physical function in community-dwelling older adults. Front Aging 4:1176706. 10.3389/fragi.2023.1176706 [DOI] [PMC free article] [PubMed] [Google Scholar]
8. Lin J-G, Kotha P, Chen Y-H (2022) Understandings of acupuncture application and mechanisms. Am J Transl Res 14(3):1469–1481 [PMC free article] [PubMed] [Google Scholar]
9. Guo K, Lu Y, Wang X, Duan Y, Li H, Gao F, Wang J (2024) Multi-level exploration of auricular acupuncture: from traditional Chinese medicine theory to modern medical application. Front Neurosci 18:1426618. 10.3389/fnins.2024.1426618 [DOI] [PMC free article] [PubMed] [Google Scholar]
10. Magalhães FJP, Carnaúba JP, Farias OO, Coutinho BD, Galvão MTG, Vale ML (2026) Laser auriculotherapy for the treatment of pain: a scoping review. Lasers Med Sci 41:229. 10.1007/s10103-026-05000-5 [DOI] [PMC free article] [PubMed] [Google Scholar]
11. Yang J, Mallory MJ, Wu Q, Bublitz SE, Do A, Xiong D, Chen CYY, Dorsher PT, Chon TY, Bauer BA (2020) The safety of laser acupuncture: a systematic review. Med Acupunct 32(4):209–217. 10.1089/acu.2020.1419 [DOI] [PMC free article] [PubMed] [Google Scholar]
12. Kawi J, Yeh CH, Lukkahatai N, Wu H, Morone NE, Glick R, Schlenk EA, Campbell C, Thrul J, Huang X, Wang H, Jia HM, Christo P, Johnson C (2025) Auricular point acupressure for older adults with chronic low back pain: a randomized controlled trial. Pain Med 26:515–526. 10.1093/pm/pnaf035 [DOI] [PMC free article] [PubMed] [Google Scholar]
13. Abedini M, Aminzadeh F, Manshoori A, Bakhtar B, Sadeghi T (2020) The effects of auriculotherapy on shoulder pain after a cesarean section. J Acupunct Meridian Stud 13(5):157–162. 10.1016/j.jams.2020.09.002 [DOI] [PubMed] [Google Scholar]
14. Menezes FDS, Chaves ECL, Mantuani APA, Marino LDS, Alcantara MAR, Nassif MS, de Castro Moura C, Carvalho LC, Iunes DH (2022) Effects of low-power laser auriculotherapy on chronic spinal pain: randomized clinical trial. Complement Ther Clin Pract 48:101578. 10.1016/j.ctcp.2022.101578 [DOI] [PubMed] [Google Scholar]
15. Artioli DP, Tavares ALF, Bertolini GRF (2019) Auriculotherapy: neurophysiology, points to choose, indications and results on musculoskeletal pain conditions: a systematic review of reviews. BrJP 2(4):356–361. 10.5935/2595-0118.20190065 [DOI] [Google Scholar]
16. Pauk J, Ihnatouski M, Wasilewska A (2019) Detection of inflammation from finger temperature profile in rheumatoid arthritis. Med Biol Eng Comput 57(12):2629–2639. 10.1007/s11517-019-02055-1 [DOI] [PubMed] [Google Scholar]
17. Luigi Gori and Fabio Firenzuoli Ear Acupuncture in European Traditional Medicine Center of Natural Medicine, S. Giuseppe Hospital, Empoli, Italy eCAM 2007;4(S1)13–16 doi:10.1093/ecam/nem106
18. Soliman N, Frank BL. Auricular acupuncture and auricular medicine. Phys Med Rehabil Clin N Am 1999;10:547–54.
19. Nogier P. Auricolotherapy to Auricolomedicine. Sainte-Ruffine, France: Maisonneuve, 1983.
20. Gori L, Firenzuoli F. Ear acupuncture in the treatment of low back pain in cancer patients. J Soc Integr Oncol 2005;3:130–3.
21. Barker R, Kober A, Hoerauf K, Latzke D, Adel S, Kain ZN, Wang SM. Out-of-hospital auricular acupressure in elder patients with hip fracture: a randomized double-blinded trial. Acad Emerg Med 2006;13:19–23.